RESPECT VOOR TOM LANOYE

Boeken-Tom-LanoyeSamenlevingsregisterTom Lanoye viert vandaag zijn vijftigste verjaardag, en dat zullen we geweten hebben.

Kristien Hemmerechts verjaart vandaag ook, maar we kunnen ons niet herinneren dat toen zij vijftig werd daar zoveel om te doen was. Tom Lanoye is natuurlijk wat anders. Taalvirtuoos, marketeer, bibliofiel, homo, vrouwenzot, politiek beest en performer, zo vatte De Standaard der Letteren het vorige week in evenzoveel artikels samen. Vandaag wordt op Klara twaalf uur lang werk van Lanoye voorgelezen (zie: http://www.klara.be/cm/klara/2.1019/1.36350-voorleesmarathon-voor-tom-lanoye), en in oktober en november volgt de tournee Woest (zie: http://www.lanoye.be/pdf/Woestflyer.pdf). Lanoye mag dan al wel vijftig zijn geworden, zijn verontwaardiging over onrecht, hypocrisie en tunnelvisie is er niet op verminderd.

We hebben Tom Lanoye regelmatig samen met ons op pad gevonden tegen het Vlaams Blok, nu Vlaams Belang. Samen maar onafhankelijk van elkaar. Lanoye is er de man niet voor om te functioneren in een organisatieverband. Daarvoor is hij teveel middenstander. Maar hij stond wel mee aan de wieg van Charta 91, een burgerbeweging van Eric Corijn, de intussen vier jaar geleden overleden Paul Verbraeken en het rijtje gaat verder met kameraden die ons intussen eveneens ontvallen zijn: Hugo Gijsels, Hugo Claus… Charta 91 wilde de verrechtsing een halt toeroepen “tot het onzalige tij is gekeerd” (zie: www.charta91.be/BasisTekst.htm) en bepleitte een cordon sanitaire rond het Vlaams Blok (zie: http://www.charta91.be/NB/Cordon.htm). Dat laatste is meer vijftien jaar later nog steeds gelukt. Het eerste, de verrechtsing tegenhouden, is niet gelukt. Maar toch, Eric Van Rompuy (CD&V) verweet Lanoye in de jaren tachtig ”morele leegte”, “marginale subcultuur” en “ontworteling van de Vlaamse volksaard”. Nu wenst Eric Van Rompuy Lanoye “de creativiteit en de vitaliteit” toe om verder te schrijven. Eric Van Rompuy: “Want niemand van je generatie heeft meer talent dan jij. Hebben schrijvers en dichters ook niet tot taak het volk te verheffen?” Belangrijker dan wat de jongste van de broers Van Rompuy vindt, is natuurlijk dat Lanoye met de show die hij daarbij verkocht in 1996 een samenlevingscontract afsloot (foto 3, klik eenmaal op de afbeelding voor een duidelijker foto) dat acht jaar later zou uitmonden in het openstellen van het huwelijk voor homo’s en lesbiennes. Wie had dat gedacht in de CVP-staat Vlaanderen? Al was het niet enkel de CVP die steigerde bij homo’s die openlijk hun liefde belijden. Lees er maar Lanoye’s Samenleefcontractregistratiespeech op na, in: Lanoye, Woorden met vleugels, 2001.

Tot op vandaag blijft Lanoye de scherpzinnigste observator van dit tijdsvak. Lees er maar zijn korte maar ô zo rake columns in Humo op na, in Lanoye’s snelvuur, en de breder uitgevallen vroegere maar toch niet gedateerde columns. Over bijvoorbeeld hoe Philip Dewinter en André Gantman zich vergalopperen om de Joodse zaak ter wille te zijn, zie: Schindler’s List voor gevorderden in Schermutseling, 2007. Of Lanoye’s toespraak over het hoofddoekendebat bij het hem en andere stadsdichters toekennen van een eredoctoraat aan de Universiteit Antwerpen (Het gala-uniform van het westerse denken, ook al hernomen in Schermutseling). Helemaal bij de keel gegrepen heeft Lanoye ons met zijn toneelstuk Mefisto for ever, over acteurs en toneel bij de opkomst van het Derde Rijk (zie: http://aff.skynetblogs.be/archive-day/20061028).

Bij het feestje na het ondertekenen van het samenlevingsregister was er muziek van La Esterella (live) en Aretha Franklin (op cd). Welk(e) nummer(s) van Aretha Franklin toen gedraaid werd(en), herinneren we ons niet meer. Maar bij wijze van respect voor Tom Lanoye hier Aretha Franklin met Respect (zie: http://nl.youtube.com/watch?v=C6C83lwwxJ8&feature=related), een live-versie van Respect uit 1967 (zie: http://nl.youtube.com/watch?v=2_QTKyIP_mE&NR=1), de laatst geregistreerde versie met Aretha Franklin, veertig jaar na de eerste versie (http://nl.youtube.com/watch?v=Ut15Ezxu0yY&feature=related), and last but not least een schattige versie van Respect door twee tieners (http://nl.youtube.com/watch?v=AlNPAf7_6o4&feature=related). Als je maar één van de vier filmpjes wil bekijken, kies dan dat laatste. Wij hebben alleszins alle respect voor Tom Lanoye.